فلسطین در سپهر اندیشه
امام خامنهای (ره)
« احمدرضا روح الله زاد»
خبرگزاری قدس
مسئله فلسطین در اندیشهی امام خامنهای(ره)، فراتر از یک موضوع سیاسی یا دیپلماتیک، به مثابه "مسئلهی اول جهان اسلام "و "رکنی هویتی برای انقلاب اسلامی" تعریف میشود. این مقاله با رویکردی تحلیلی-مستند به تبیین جایگاه فلسطین در منظومه فکری ایشان میپردازد. یافتهها نشان میدهد که نگاه امام خامنهای (ره) به فلسطین، "نگاهی عمیق، گسترده و ریشهدار و مبتنی بر تکلیف الهی و نه منافع سیاسی" شکل گرفته است. ایشان "مقاومت تا همهپرسی" را به عنوان راهبرد اصلی و "آزادی تمام سرزمین فلسطین از نهر تا بحر" را به عنوان آرمان نهایی ترسیم میکنند. در این منظومه فکری، صهیونیسم از یهودیت تفکیک شده و اندیشهی ماتریالیستی غرب به عنوان عقبهی اصلی حمایت از رژیم صهیونیستی شناسایی میگردد.
مسئله فلسطین، قدیمیترین بحران حلنشدهی جهان معاصر است که از اشغال یک سرزمین، آوارگی میلیونها انسان و نقض مکرر حقوق بشر شکل گرفته است. در اندیشهی امام خامنهای(ره)، این مسئله نه صرفاً یک مناقشهی سیاسی، بلکه نماد تقابل تاریخی "حق در برابر باطل" و "عدالت در برابر ظلم" است. ایشان فلسطین را "قسمِ لاینفک" و "قضیهی اول جهانِ اسلام" معرفی کردهاند که حل آن از مسیر گفتمان مصالحه نمیگذرد، بلکه تنها از راه "مقاومت" و "بیداری اسلامی" میسر است.
این مقاله با ساختاری منسجم و بر اساس عناوین مشخص، به تحلیل ابعاد مختلف نگاه امام خامنهای (ره)به مسئله فلسطین میپردازد.
1- پیشینه نگاه امام خامنهای(ره) به مسئله فلسطین
نگاه امام خامنهای به مسئله فلسطین، پیشینهای به اندازه عمر انقلاب اسلامی و حتی فراتر از آن دارد. ایشان در این زمینه تصریح کردهاند که "مسئله فلسطین نخستین بار زمانی در ایران مطرح شد که امام خمینی (ره) حرکت اسلامی خود را در این کشور آغاز کرد". این نشان میدهد که حمایت از فلسطین از همان گامهای نخست انقلاب اسلامی، به عنوان یک اصل هویتی و آرمانی تثبیت شده است.
اما وجه ممیزه نگاه امام خامنهای(ره)، ارائهی راهکار "همهپرسی" برای تعیین سرنوشت فلسطین در حدود دو دهه پیش است. این راهکار که اولین بار در سال ۲۰۰۲ (۱۳۸۱ شمسی) از سوی ایشان مطرح شد، بعدها به عنوان "ابتکار رسمی جمهوری اسلامی ایران برای حل مسئله فلسطین" در مجامع بینالمللی به ثبت رسید. این ابتکار نشاندهندهی قدمت و استمرار نگاه ایشان به موضوعی است که بسیاری از کشورهای منطقه سعی در به فراموشی سپردن آن داشتند.
امام خامنهای (ره)در توصیف عمق این فاجعه میگویند: "از میان جنایات علیه بشریت در دوران اخیر، هیچ جنایتی از نظر گستره و عظمت با این جنایت برابری نمیکند. اشغال یک کشور، آواره کردن دائم مردم آن از خانهها و سرزمین پدریشان و ادامه این ستم تاریخی برای دههها با وحشیانهترین اشکال قتل، جنایت، تخریب مزارع و نسلکشی".
2- نیت امام خامنهای(ره) در پرداختن به مسئله فلسطین
یکی از محوریترین پرسشها درباره هر کنشگری در عرصه سیاست خارجی، "نیت" اوست. در مورد امام خامنهای(ره)، نیت ایشان در پرداختن به مسئله فلسطین را باید در چهارچوب "تکلیف الهی" و نه "منافع ملی" به معنای مادی و قدرتمحور آن جستجو کرد.
ایشان به صراحت بیان میدارند: "مبارزه برای آزادی فلسطین، جهاد در راه خدا است و یک تکلیف و هدف اسلامی است". این نیت، تمامی ابعاد رویکرد ایشان را از اصالت و خلوص خاصی برخوردار میسازد. انگیزه ایشان را نمیتوان در محاسبات سیاسی معمول یا منافع ژئوپلیتیکی خلاصه کرد؛ بلکه ریشه در باورهای عمیق دینی و انسانی دارد.
امام خامنهای(ره) همچنین تأکید میکنند که محدود کردن مسئله فلسطین به یک "مسئله فلسطینی" یا حداکثر "مسئله عربی" یک "اشتباه بزرگ" است، زیرا این مسئله "یک مسئله انسانی" است که وجدان هر انسان آزادهای را به درد میآورد.
این نگاه فراملی و فراقومی، نشاندهندهی خلوص نیتی است که در آن، مرزهای جغرافیایی و تعلقات قومی، جای خود را به یک "آرمان والای انسانی-الهی" میدهند.
3- گستره نگاه امام خامنهای(ره) به مسئله فلسطین
گستره نگاه امام خامنهای(ره) به فلسطین، در سه سطح "جغرافیایی"، "مکتبی" و "زمانی" قابل تحلیل است:
سطح جغرافیایی: ایشان آزادی "تمام سرزمین فلسطین" را خواستارند. عبارت کلیدی "از نهر تا بحر" بارها در بیانات ایشان تکرار شده است. این به معنای مخالفت با هرگونه تقسیم فلسطین یا تشکیل دولت در بخشی از آن است. یعنی طرح دو دولتی در اندیشه ایشان جایی را اشغال نمی تواند بکند. بلکه هدف، "بازگشت تمام فلسطینیان به میهنشان" و "آزادی تمام سرزمینهای فلسطین" میباشد.
سطح مکتبی: مسئله فلسطین در نگاه ایشان، تنها محدود به جغرافیای اشغالی نیست، بلکه بخشی از "مبارزه گسترده میان اسلام و استکبار" محسوب میشود. به همین دلیل، حمایت از فلسطین به یک "مسئولیت جمعی" برای تمام امت اسلامی تبدیل میگردد. ایشان میفرمایند: "مقاومت در برابر این رژیم استبدادی، مبارزه با ظلم و تروریسم است و این یک مسئولیت جمعی میباشد".
سطح زمانی: نگاه ایشان، "گذشته"، "حال" و "آینده" را تواما در بر می گیرد. به این معنی که گذشته، یعنی بررسی ریشههای اشغال از قرارداد ۱۹۱۹ و اعلامیه بالفور. "حال" یعنی مدیریت جبهه مقاومت و "آینده" یعنی چشمانداز آزادی کل سرزمین فلسطین. این "نگاه تمدنی"، برخلاف رویکردهای کوتاهمدت و تاکتیکی، در افقی بلندمدت تعریف شده است.
4- عمق نگاه امام خامنهای(ره) به مسئله فلسطین
عمق نگاه امام خامنهای(ره) را میتوان در دو مؤلفهی اصلی مشاهده کرد:
الف- تحلیل ریشهشناختی از بحران: ایشان ریشهی مسئله فلسطین را نه در مناقشات اخیر، بلکه در توافقات قدرتهای استعماری پس از جنگ جهانی اول میدانند. به باور ایشان، "روزی که دولتهای پیروز در جنگ جهانی اول، سرزمینهای آسیایی امپراتوری عثمانی را در کنفرانس ورسای پاریس بین خود تقسیم میکردند، به یک پایگاه امن در قلب این منطقه نیاز داشتند". طرح صهیونیسم از دل این نیاز استعماری زاده شد. این تحلیل عمیق، نشان میدهد که ایشان فلسطین را یک "حادثه" نمیبینند، بلکه آن را نتیجهی یک "روند تاریخی" و "توطئه ساختاریافته" میدانند.
ب- نگاه عبادی به مسئله: از نگاه ایشان، آزادی فلسطین به عنوان یک "وعده الهی" و "سنت تغییرناپذیر خداوند" تعریف میشود. ایشان با استناد به آیهی شریفه "إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الَّذِینَ یُقَاتِلُونَ فِی سَبِیلِهِ صَفًّا" تأکید میکنند که پیروزی از آنِ کسانی است که در راه خدا جهاد میکنند. در این چهارچوب، فلسطین به یک "صحنه ظهور سنتهای الهی" تبدیل میشود؛ جایی که وعدۀ "نصرت الهی" در حال تحقق است.
۵- آرمان یا هدف غایی امام خامنهای(ره) در پیگیری قضیه فلسطین
هدف غایی امام خامنهای(ره) را میتوان در یک عبارت خلاصه کرد:"سقوط رژیم صهیونیستی و برپایی یک نظام واحد مردمی در تمام سرزمین فلسطین از طریق همهپرسی".
اما برای درک عمیقتر این هدف غایی، باید به تفکیک مؤلفههای آن پرداخت:
۵-۱- نابودی رژیم صهیونیستی، نه یهودیان: ایشان با قاطعیت بر این نکته تأکید دارند که "نابود کردن رژیم صهیونیستی به هیچ وجه به معنای کشتار یهودیان ساکن در منطقه نیست". در مقابل، راهکار ایشان (همهپرسی) اجازه میدهد که یهودیان اصیل و ساکن در فلسطین نیز در تعیین سرنوشت خود مشارکت داشته باشند. ایشان صهیونیسم را "نوآوری عجیب و غریبی" میدانند که به نام یهودیت ساخته شده، اما "کاملاً با این دین بیگانه است".
۵-۲- استقرار عدالت، نه صرفاً تغییر قدرت: هدف ایشان فراتر از تغییر جغرافیای قدرت، برپایی "عدالت تاریخی" است. بازگشت آوارگان فلسطینی به خانههای خود (حق بازگشت)، پایان آپارتاید و تشکیل دولتی مبتنی بر آرای همه ساکنان اصیل (مسلمان، مسیحی و یهودی) از جمله مؤلفههای این عدالت است. در 28 مرداد 1370 ایشان در دیدار با آزادگان جنگ تحمیلی عراق بعثی بر ایران فرمودند" حل مسألهی فلسطین به این است که دولت غاصب متلاشی بشود و از بین برود؛ صاحبان سرزمین بیایند و در آنجا حکومت تشکیل بدهند؛ و مسلمان و مسیحی و یهودی و هرچه هستند، با هم زندگی کنند."
۵-۳- تحقق تمدن نوین اسلامی: آزادی فلسطین در منظومه فکری ایشان، بخشی از پروژه بزرگتر "تمدن نوین اسلامی" است. همانطور که امام خمینی (ره) شعار "امروز ایران، فردا فلسطین" را مطرح کردند، امام خامنهای(ره) نیز فلسطین را گام بلندی در مسیر تمدنسازی اسلامی میداند.
6- یهود و صهیونیسم از نگاه امام خامنهای(ره)
یکی از حساسترین و در عین حال دقیقترین بخشهای اندیشهی ایشان، تفکیک قاطع میان "یهودیت به عنوان یک دین" و "صهیونیسم به عنوان یک ایدئولوژی استعماری" است.
امام خامنه ای(ره)، ماهیت دین یهود را یک دین آسمانی می داند اما صهیونیسم را یک ایدئولوژی استعماری می داند.
از نگاه ایشان خاستگاه دین یهود وحی الهی است اما خاستگاه صهیونیسم و منشاء آن را نوآوری سیاسی غرب در قرن 19 میلادی می داند.
این رهبر بزرگ امت اسلام هدف دین یهود را تسهیل ارتباط انسان با خدا و تحقق اخلاق کریمه می داند. اما هدف صهیونیسم را تاسیس یک دولت یهودی در فلسطین با رویکردهای پادگانی و نژادپرستانه می داند.
ایشان صراحتا تاکید دارند که یهودیان ( البته با شرایطی) می توانند در کنار فلسطینیان در سرزمین فلسطین زندگی کنند. این در حالی است که صهیونیسم به دنبال اشغال فلسطین و پاک سازی ساکنان اصیل آن است.
امام شهید امت و این فقیه و مفسر قران، بر این باور بود که موضع اسلام در ارتباط با دین یهود، احترام به اهل کتاب است اما از نگاه ایشان اسلام مبارزه با صهیونیسم را به عنوان نماد استکبار یک امر واجب می داند.
امام خامنهای(ره) در این زمینه میفرمایند: "چیزی که باید حتماً از بین برود، رژیم صهیونیستی است، زیرا صهیونیسم یک نوآوری عجیب است که به نام یهودیت ساخته شده، اما کاملاً با این دین بیگانه است".
"محو دولت اسرائیل به معنای محو مردم یهودی نیست -ما با آنها هیچ کاری نداریم- [منظور] محو آن حکومت است، محو آن رژیم تحمیلی است. «محو اسرائیل» یعنی مردم فلسطین که صاحبان واقعی آن سرزمینند -چه مسلمانشان، چه مسیحیشان، چه یهودیشان- خود صاحبان اصلی دولت خودشان را انتخاب بکنند."
این تفکیک، پاسخ محکمی به اتهامات "یهودستیزی" است که از سوی غرب علیه ایشان مطرح میشود. در واقع، نقد ایشان متوجه "صهیونیسم" به مثابه یک پروژهی استعماری، نژادپرستانه و توسعهطلب است، نه پیروان دین یهود. خود ایشان بارها تأکید کردهاند که یهودیانی که صهیونیست نیستند و در کنار فلسطینیان زندگی مسالمتآمیز دارند، نه تنها مورد تعرض نیستند، بلکه در مدینهی فاضلهی مورد نظر ایشان (بعد از همهپرسی) نیز میتوانند با حفظ حقوق خود زندگی کنند.
۷- راهبرد امام خامنهای(ره) در قضیه فلسطین
راهبرد اصلی امام خامنهای در یک عبارت کلیدی خلاصه میشود: "مقاومت تا همهپرسی" این راهبرد دو رکن اساسی دارد که به هیچ وجه قابل تفکیک نیستند:
رکن اول: مقاومت (به عنوان فرایند)
ایشان مقاومت را نه یک تاکتیک، که یک راهبرد کلان میدانند. مؤلفههای این راهبرد عبارتند از:
- مقاومتِ مسلحانه و مردمی:حمایت از گروههای مقاومت مسلحانه در فلسطین مانند حماس، جهاد اسلامی و در لبنان مانند حزبالله.
- مقاومتِ سیاسی و دیپلماتیک: افشای جنایات رژیم صهیونیستی در مجامع بینالمللی
- فرهنگی و رسانهای: تبیین مسئله فلسطین به عنوان "جهاد تبیین" در سطح امت اسلامی
- اقتصادی: تحریم رژیم صهیونیستی و قطع هرگونه رابطه اقتصادی
رکن دوم: همهپرسی (به عنوان راهکار نهایی)
امام خامنهای اولین بار در سال ۱۳۸۰ راهکار همهپرسی را مطرح کردند. بر اساس این طرح:
1- تمام ساکنان اصیل فلسطین (مسلمان، مسیحی و یهودی) که قبل از سال ۱۹۴۸ در این سرزمین زندگی میکردند، به همراه فرزندانشان که در آوارگی به سر میبرند، به فلسطین بازگردانده میشوند.
2- یک همهپرسی عمومی با مشارکت این افراد برگزار میگردد.
3- مردم فلسطین در این همهپرسی، نظام سیاسی و حکومتی دلخواه خود را تعیین میکنند.
ایشان تأکید میکنند: "این معنای نابودی و نابسامانی رژیم ناعادلانه و جعلی صهیونیستی است که در حال حاضر بر سر کار است".
نکته مهم آنکه این راهبرد به هیچ وجه با طرحهای موسوم به "دو دولت" که در مجامع غربی مطرح میشود، همخوانی ندارد. ایشان تشکیل یک دولت در بخشی از فلسطین را "نه نشانه مبارزه درست و نه نشانه واقعبینی" میدانند.
انتهای پیام/20