مذاکرات لبنان و اسرائیل
و چالش های حزب الله

خبرگزاری قدس (قدسنا)؛ علیرضا عرب

 مورخ ۲ مارس۲۰۲۶ (۱۱ اسفند۱۴۰۴)، حزب‌الله با پرتاب موشک به شمال اسرائیل در حمایت از ایران، دور فعلی نبرد با اسرائیل را آغاز کرد.

پس از شش هفته درگیری نظامی که از ۱۱ اسفند۱۴۰۴ شروع شد ، دیپلمات‌های لبنانی و اسرائیلی به نحو مستقیم در واشنگتن مورخ ۲۵ فروردین۱۴۰۵ (۱۴ آوریل) مجددا به مذاکره اقدام کردند.

جوزف عون ریس جمهور لبنان از زمان شروع این دور از درگیری‌ها خواستار مذاکرات مستقیم با اسرائیل شده بود و ترامپ از اسرائیل خواسته بود که پاسخ مثبت بدهد.

به این ترتیب برای اولین بار در بیش از چهار دهه، نمایندگان دولت لبنان و رژیم صهیونیستی روز سه‌شنبه ۲۵ فروردین۱۴۰۵(۱۴ آوریل۲۰۲۶م) تحت نظارت آمریکا دیدار کردند.

 مذاکرات با هدف میان مدت خلع سلاح حزب الله و هدف بلند مدت عادی سازی روابط و پیوستن لبنان به پیمان ابراهیم آغاز شد .

لازم به ذکر است که این مذاکرات پس از حمله گسترده اسرائیل در بیروت در ۱۹ فروردین ۱۴۰۵(۸ آوریل ۲۰۲۶م ) که حزب الله، و جنبش امل، را هدف قرار داد، شکل گرفت.

طی این حمله وسیع و سریع، اسرائیلی ها ضربات نظامی سنگینی به حزب الله و امل وارد کردند به نحوی که بیش از صد هدف را فقط در عرض ۱۰ دقیقه مورد اصابت قرار دادند.

این اولین حمله اسرائیل به جنبش امل بود و پیامی آشکار برای رییس این جنبش "نبیه بری" ریس مجلس لبنان داشت مبنی بر اینکه از این به بعد هزینه حمایت جنبش امل از حزب‌الله را هم شخص نبیه بری و هم جنبش امل خواهد پرداخت.

حملات اسرائیل همچنین به دولت لبنان کمک کرد تا به ارتش لبنان دستور دهند تا با هدف تبدیل پایتخت به منطقه‌ای عاری از سلاح، در سراسر بیروت مستقر شود.

 از جانبی دیگر جوزف عون رییس جمهور لبنان تلاش‌های نبیه بری برای به تأخیر انداختن مذاکرات با طرف اسرائیلی در واشنگتن را بی اثر کرد.

حال سوال اصلی این است:

در کشاکش شرایط جنگی و در گرماگرم مذاکرات جاری، چالش های حزب الله چیست ؟

اکنون محور مقاومت در سه جبهه مختلف علی رغم تشدید تنش، به طور مستقیم و غیر مستقیم درگیر مذاکره با آمریکا و اسرائیل است.

در جبهه ایران و غزه  آمریکا مستقیما درگیر مذاکره با ایران و حماس است و در جبهه لبنان در مذاکره بین دولت لبنان و اسرائیل ، آمریکا میانجیگری می کند.

هدف آمریکا و اسرائیل از مذاکره ، تفکیک ساحات و تضعیف بازدارندگی مقاومت و نهایتا خلع سلاح آن و نابودی ارکان اصلی بازدارندگی آن است.

 به نحو جزئی تر ، کارکردهای مذاکره برای امریکا و متحدانش عبارتند از :

-تفکیک ساحات و تضعیف محور مقاومت

-خرید زمان برای تقویت نیروهای نظامی و قوای دفاعی

- تبدیل دستاوردهای کوتاه مدت و تاکتیکی نظامی به دستاوردهای بلند مدت و راهبردی دیپلماتیک

- ایجاد و تعمیق شکاف میان رده سیاسی در راس نظام حکومتی

-ایجاد و تعمیق شکاف میان مردم در بطن جامعه

یکی از اهداف مهم و راهبردی اسرائیل و امریکا در هر سه جبهه مقاومت یعنی ایران، جنوب لبنان و غزه ، ایجاد شکاف میان حاکمیت و مردم است.

  اما در مقابل اضلاع مقاومت نیز اعم از ایران، حماس و حزب الله نیز سرسختانه در هر سه جبهه - ایران، غزه و لبنان - از پذیرش شرایط دشمن و خلع سلاح خودداری کرده‌اند.

 دکترین امنیتی اسرائیل بعد از ۷ اکتبر تغییر کرده است و در رفع تهدیدات وجودی و راهبردی مصمم تر و قاطع تر عمل می کند و انهدام تهدیدات در نطفه را در اولویت اول خود قرار داده است.

در قالب دکترین امنیتی جدید اسرائیل، اولویت اول و اصلی انهدام تهدید راهبردی یا وجودی است و  مهار تهدیدها بر اساس بازدارندگی و یا اتکا به تلاشهای دیپلماتیک حتی با وجود میانجی های معتبر بین المللی مثل آمریکا و روسیه در اولویت دوم قرار دارد.

از جانبی دیگر مردم اسرائیل و جناح های سیاسی آن نیز موافق جنگ کنونی با حزب الله تا رفع تهدید کامل از جوامع شمالی در الجلیل هستند .

  افکار عمومی اسرائیل، رهبران اسرائیل را به سمت پایان قطعی جنگ در جبهه شمالی تا رفع کامل تهدید حزب الله  سوق می‌دهد.

دیگر اینکه دولت نتانیاهو در بحبوحه سال انتخابات در نوامبر ۲۰۲۶م قرار دارد، بنابراین انتظار اعطاء امتیازات معنادار در مسیر دیپلماسی غیر منطقی است.

 مذاکرات دولت لبنان و رژیم صهیونیستی در بلند مدت پیوستن لبنان به قطار عادی سازی و پیمان ابراهیم را جستجو می کند ، اما هدف کوتاه مدت آن یافتن فرمولی است که کاستی‌های توافق آتش‌بس نوامبر ۲۰۲۴ - که نتوانست به هدف اصلی خلع سلاح حزب‌الله دست یابد - را جبران کند و در عین حال تأثیر عملیات نظامی جاری اسرائیل بر غیرنظامیان لبنان را نیز کاهش دهد.

دولت فعلی لبنان خلاف دولت های قبلی، حزب الله را یک جنبش ملی مقاومت علیه اشغالگری اسرائیل محسوب نمی کند.

از منظر اسرائیلی ها ، آتش بس نوامبر ۲۰۲۴م میان لبنان و اسرائیل با این پیش فرض برقرار شد که ارتش لبنان به مرور حزب الله را خلع سلاح خواهد کرد اما به مرور مشخص شد آتش بس مزبور ناقص و دارای نقاط ضعف اساسی است .

ارتش لبنان نتوانست حزب الله را خلع سلاح کند و فقدان یک جدول زمانی برای خلع سلاح حزب الله نیز یکی دیگر از نقاط ضعف توافق آتش بس نوامبر ۲۰۲۴م بود.

طی این مدت ارتش لبنان رویکردی ملایم و غیر سختگیرانه برای اجرای طرح خلع سلاح حزب الله در پیش گرفت و از هرگونه عملیاتی که ممکن بود شامل درگیری با حزب‌الله شود، اجتناب کرد.

این رویکرد ارتش لبنان ناشی از عوامل زیر بود :

 - خلع سلاح حزب الله توسط ارتش ممکن بود ثبات داخلی لبنان را تضعیف کند و ارتش از آن پرهیز داشت.

- حزب الله در ارتش لبنان دارای نفوذ موثر است.

-بخشی از ساختار سیاسی لبنان به ویژه نبیه بری، رهبر جنبش امل و رییس پارلمان لبنان از خلع سلاح و تضعیف حزب الله حمایت نمی کنند.

- حزب الله در میان مردم لبنان و نخبگان از نفوذ عمیقی برخوردار است و آنها مخالف خلع سلاح حزب الله هستند.

بنابراین پس از آتش بس و توافق نوامبر ۲۰۲۴م  ارتش لبنان موفق به خلع سلاح حزب الله نشد.

البته بعد از توافق نوامبر ۲۰۲۴ افسران ارتش آمریکا، به نحو منظم و سیستماتیک، اطلاعات منابع اسرائیلی در مورد انبارهای تسلیحات حزب‌الله را برای مصادره به ارتش لبنان منتقل می‌کردند.

بعد از توافق ۲۰۲۴ م نیروی موقت سازمان ملل در لبنان (یونیفیل)؛ نیز به تدریج کاهش پیدا کرده و در حال حذف هستند.

بعد از توافق نوامبر ۲۰۲۴م اسرائیل مثل گذشته حق انجام عملیات علیه حزب الله به بهانه خنثی سازی تهدیدات قریب الوقوع را برای خود حفظ کرد.

اما علی رغم این مسائل ، عملا ارتش لبنان از رویارویی با حزب الله خودداری کرده و موفق به خلع سلاح حزب الله نشده است و رده سیاسی لبنان اعم از نخست وزیر نواف سلام و رییس جمهور جوزف عون نیز ارتش را مجبور به این کار نکرده است.

تنها چند هفته قبل از شروع درگیری‌های فعلی، ارتش لبنان قاطعانه مدعی بود که به «کنترل عملیاتی» در جنوب رودخانه لیتانی دست یافته است.

با این حال، به دلیل سیاست ارتش لبنان مبنی بر عدم تجاوز به «املاک خصوصی»، بخش‌های بزرگی از این منطقه مرزی حیاتی، بازرسی نشده باقی مانده بود و عملاً حزب‌الله در سراسر مرز اسرائیل مستقر شده بود.

حملات گسترده‌ حزب الله به اسرائیل از دوم مارس۲۰۲۶م  (۱۱ اسفند ۱۴۰۴) نشانگر وجود زیرساخت‌های نظامی قابل توجه این گروه‌ مقامت در جنوب رودخانه لیتانی بود.

بعد از ورود  نیروهای اسرائیلی به جنوب رود لیتانی استحکامات نظامی فراوانی متعلق به حزب الله کشف شد .

با توجه به موارد فوق الذکر در این دوره از مذاکرات دولت لبنان خواهان آتش بس است اما اسرائیل به علل پیش گفته آن را رد می کند.

دولت لبنان خواهان آتش بس و مذاکره است تا چالش عظیم انسانی ناشی از آوارگی بیش از یک میلیون شهروند در هفته‌های اخیر را کاهش دهند نه به منظور کاهش فشار از روی حزب الله.

رژیم صهیونیستی آتش بس را رد می کند چون توافق نوامبر ۲۰۲۴ منجر به خلع سلاح حزب الله نشد و این سازمان توانست با حملات موشکی و پهبادی مجددا به تهدید جوامع شمالی اسرائیل اقدام کند.

البته نتانیاهو نهایتا به آتش بس تن داد چون باید به  ترامپ و مردم اسرائیل نشان می داد که او مخالف صلح نیست، و فقط جنگ دائمی حمایت نمی کند.

در مجموع چشم انداز توافق میان دولت لبنان و اسرائیل در گام اول نه آتش بس کامل بلکه آتش بس محدود است:

به نظر در چهارچوب توافق جدید می توان «مهار»، «توقف» یا «محدود کردن عملیات نظامی اسرائیل به مناطق درگیری مستقیم با حزب‌الله را انتظار داشت.

این آتش بس محدود می تواند بر مناطقی متمرکز شود که ارتش لبنان برای مصادره سلاح‌های حزب الله در آنجا مستقر می‌شود.

 و دست اسرائیل کما فی السابق برای حملات به حزب الله به بهانه  مقابله با تهدیدات قریب‌الوقوع یا تلافی حملات حزب‌الله باز خواهد بود.

در چهارچوب این آتش بس محدود ، فشار بر ارتش لبنان را افزایش خواهد یافت تا ثابت کند که عملکردی متفاوت از  توافق نوامبر ۲۰۲۴ ، خواهد داشت.

در این راستا، دستور جدید دولت لبنان برای استقرار ارتش لبنان و تأمین امنیت بیروت می‌تواند به مناطق جنوب لبنان نیز تسری داده شود.

البته نیروهای اسرائیلی در جنوب رودخانه لیتانی ، با ترکیبی از ابزارهای تکنولوژیک و حملات پراکنده، یک منطقه حائل به عمق پنج تا هشت مایل(۸ کیلومتر الی۱۲ کیلومتر) ایجاد کرده اند و این منطقه را عملاً تا رودخانه لیتانی گسترش داده‌اند.

به همین دلیل، بعید است که در حال حاضر  اسرائیلی ها به ارتش لبنان فرصتی برای اثبات خود در چنین منطقه حساسی بدهند.

با این حال، دستور دولت لبنان برای تبدیل بیروت به منطقه عاری از سلاح، می تواند محلی برای آغاز عملیات خلع سلاح به سمت مناطق جنوبی لبنان باشد .

 یعنی اینکه ارتش لبنان عملیات خلع سلاح خود را از شمال شروع کند و در جنوب به پایان برساند.

احتمالا ارتش لبنان خلع سلاح را از دو منطقه مهم‌ بیروت و مرز لبنان و سوریه آغاز خواهد کرد و پس از موفقیت در آنها به جنوب خواهد پرداخت.

در راستای ماموریت خلع سلاح هماهنگی و ارتباط تنگاتنگ ارتش آمریکا با ارتش لبنان حفظ خواهد شد و با این مکانیسم اطلاعات اسرائیل از نیروهای حزب الله و ذخایر تسلیحاتی آنها به ارتش لبنان منتقل خواهد شد.

ارتش امریکا و ارتش رژیم صهیونیستی به ارتش لبنان در خلع سلاح حزب الله کمک موثر و حیاتی خواهند کرد.

پس از شکست مذاکرات ایران در اسلام آباد و رد آشکار طرح غیر نظامی‌سازی غزه که توسط نماینده هیئت بین المللی صلح، نیکولا ملادینوف، پیشنهاد شده بود، از سوی حماس، مذاکرات اسرائیل و لبنان ممکن است تنها فرصت کوتاه‌مدت برای دیپلماسی دولت ترامپ باشد تا موفقیت نظامی را به دستاورد دیپلماتیک تبدیل کند.

بنابراین، انگیزه مارکو روبیو، وزیر امور خارجه امریکا، برای دستیابی به نتیجه‌ای مثبت بسیار بالاست و نقش آمریکا در مذاکرات می‌تواند برای موفقیت آنها محوری باشد.

 علاوه بر تقویت توافق ۲۰۲۴، به احتمال فراوان دولت ترامپ و رژیم صهیونیستی چهار اهرم فشار را در دستور کار قرار خواهند داد:

-تشویق ارتش لبنان به اقدام به موقع و مؤثر علیه حزب‌الله با ارائه بودجه‌های سریع برای حمایت از پرسنل و قابلیت‌های آن توسط دولت ترامپ

ـ همزمان هشدار دولت ترامپ به ارتش لبنان مبنی بر اینکه اگر ارتش  نتواند به طور مناسب عمل کند، کمک‌ها قطع خواهد شد.

-فشار نظامی اسرائیل بر نبیه بری

 - تحریم‌های مالی امریکا علیه او، خانواده و نزدیکانش در راستای کاهش حمایت وی از حزب الله لبنان